Manu López Gaseni

El 19 de octubre del 2017 el escritor Manu López Gaseni participó en la actividad Letras para el arte, ofreciendo su visión particular sobre la obra Sin título (laberinto) de Chema Madoz.

 

Obra elegida

Sin título (laberinto), 1999. Chema Madoz.

 

Biografía

Manu López Gaseni nació en Bilbao el 21 de noviembre de 1961, y desde la década de los años ochenta reside en la capital alavesa. Licenciado en Filología Vasca y doctor en Psicodidáctica, es profesor titular en la UPV/EHU en la Facultad de Educación y Deporte, en el departamento de Didáctica de la Lengua y la Literatura.

Su trabajo ha sido reconocido en diferentes ocasiones a lo largo de su trayectoria. En la década de los noventa, en 1995 y 1996, recibió el premio Lizardi de Zarautz por Urrutiko intxaurrak y fue accésit del Premio Gabriel Aresti de Bilbao respectivamente. En 2005 fue galardonado con el Baporea Saria (Premio Barco de Vapor) por Gogo Lege, y con el premio de Ensayo Becerro de Bengoa convocado por la Diputación Foral de Álava por Literaturak umeei begiratu zienean. Dos años más tarde, en 2007, recibió el premio de Ensayo Becerro de Bengoa convocado por la Diputación Foral de Álava por Mozorroa ispiluan, y en 2014, en la convocatoria de los Premios ‘Vitoria-Gasteiz’ en la categoría juvenil, fue galardonado por la traducción de la obra Greziar mitoak (Mitos Griegos), de Maria Angelidou.

Profesor, escritor y traductor, López Gaseni ha desarrollado su trabajo en torno a la investigación y la creación literaria. Jokoz kampo, su primer trabajo dirigido al público más pequeño, fue publicado en 1987 por la editorial Elkar. A esta obra le sucedieron Iñaxioren kefir bereziak (1988), Jaun agurgarria (1993), Andoni eta Maddalenen komediak (1994), en este caso se trata de una treintena de piezas teatrales ambientadas en el espacio escolar con el objetivo de ser representadas a lo largo del curso, Urrutiko intxaurrak (1996), y Semaforoko ipuina (2004).

Entre otras, López Gaseni ha escrito novelas para jóvenes como Borroka arroka (1991), Olioa urpean (1998), Gogo legea (2005) o Paperezko bizitzak (2011), en las que trata diversos temas, algunos relacionados con la juventud, con sus inquietudes y con la visión del mundo que les rodea. En el caso de Olioa urpean se "[...] ofrece una mirada crítica e irónica de nuestra sociedad, una crítica social desde la perspectiva de un futuro no muy lejano" tal y como apuntó Xabier Etxaniz.

Su trabajo de investigación se ha materializado en publicaciones como Euskarara itzulitako haur eta gazte literatura: funtzioak, eraginak eta itzulpen-estrategiak = Literatura Infantil y Juvenil traducida al euskera: funciones, influencias y estrategias de traducción (2002), Panorama de la Literatura Infantil y Juvenil vasca actual (2004), 90eko hamarkadako haur eta gazte literatura = Literatura Infantil y Juvenil de la década de los 90  (2005), Autoitzulpengintza euskal haur eta gazte literaturan = Auto traducción en la Literatura Infantil y Juvenil vasca (2005) o Literaturak umeei begiratu zienean = Cuando la literatura se dirigió a lo niños (2006). También publicó, en 2002, Historia de la literatura vasca con la editorial Acento.

Autor de varias de las ediciones en euskera de Alicia, de Lewis Carroll, y con motivo del 150 aniversario de la primera edición de Alicia en el País de las Maravillas, en 2015 publicó Alizia herrialde miresgarrian, una traducción actualizada de la citada obra.

Además, López Gaseni fue el primer coordinador y fundador, entre otros, de la revista Behinola impulsada por Galtzagorri Elkartea, asociación de la que es miembro; y, junto con otros colegas de profesión, el autor ha participado en proyectos como el programa literario radiofónico Bebarruan de Radio Vitoria.

 

Premios

2014

Premios ‘Vitoria-Gasteiz’ en la categoría juvenil por la traducción de la obra Greziar mitoak (Mitos Griegos), de Maria Angelidou.

2007

Premio de Ensayo Becerro de Bengoa convocado por la Diputación Foral de Álava por Mozorroa ispiluan.

2005

Baporea Saria (Premio Barco de Vapor) por Gogo Lege.

Premio de Ensayo Becerro de Bengoa convocado por la Diputación Foral de Álava por Literaturak umeei begiratu zienean.

1996

Accésit del Premio Gabriel Aresti de Bilbao.

1995

Premio Lizardi de Zarautz por Urrutiko intxaurrak.

 

Obra (Selección)

Alizia herrialde miresgarrian (2015, traducción)

Alizia herrialde miresgarrian liburuak zer ikaskizun edo mezu irakatsi nahi zuen galdetu ziotelarik, Lewis Carroll-ek erantzun zuen: «Ziur esan dezaket liburuak ez daramala inolako erlijio irakaspenik; egia esanda, ez du ezertxo ere irakasten». Haur literaturaren funtzio didaktiko-morala indar handiz berreskuratu nahi duten garai hauetan, Aliziaren abentura petoak berritu ahal izatea uda betean Tamesis ibaian ibiltzea bezain freskagarria da.

Aliziaren ustezko ametsak haur guztien barruan bizi den kontraesana islatzen du: helduaroa sinbolizatzen duen lorategi ederrera iristeko gogoa, baina, behin han dagoela, helduen apetak zein itxuragabe eta onargaitzak diren ohartuta, haien aurka matxinatzea. Horrexegatik da Alizia hain maitatua munduan, eta horregatik haur-bihotza daukaten irakurleak oro behin eta berriz itzultzen dira Herrialde Miresgarrira. (Fuente/Iturria: Pamiela)

 

Paperezko bizitzak (2011)

Isabella gaztea literaturaren eta krimenaren arteko bidegurutzean suertatzen da halabeharrez. Susmagarria zaion idazle baten arrastoaren atzetik, kemenez ekin dio ikerketari, baina emaitzak ez dira inondik ere espero zituenak. Patua (edo “sinua”) ez omen dago batzuek uste duten bezain garbi idatzita. (Fuente/Iturria: Casa del Libro)

 

Gurasoak estu (2008)

Andoniren gurasoak oso urduri daude gaur: inork ez dakien arrazoiren batengatik, bakarrik egon nahi dute, eta ahapeka mintzatzen ari dira.Estu eta larri daudela dirudi.Zertan ari ote dira gurasoak, Andoniren ezkutuan? (Fuente/Iturria: Casa del Libro)

 

Mozorroa ispiluan (2008)

 

 

Zenbait lekukotasunek adierazi duten bezala, idazketa prozesuari buruzko iruzkin metaliterarioak egiteko beharra literatura idatziaren hasieratik aurki daitekeen fenomenoa da. Hala eta guztiz ere, joera hori areagotu egiten da literaturaren historiako inflexio-uneetan. XX. mende osoan zehar, errealitatearen puzzleak idazleengan sortutako laborriak erreferentzialtasun- aldaketa eragin zuen: barruko erreferentzialtasuna nagusituz doa kanpokoaren kaltetan, eta hortxe sortzen da testu metaliterarioak sistematikoki idazteko edo idazkietan tartekatzeko tradizio posmodernoa. Idazle askorentzat idaztea bera da bizi izateko modu bat, eta, muturreko kasu batzuetan, modu bakarra, bizitzea eta idaztea kontrakoak balira bezala. Horrek guztiak bi idazle motaren aurrean kokatzen gaitu, beren obretan darabilten erreferentzialtasunaren arabera: bizi dutenari buruz idazten dutenak eta irakurri dutenari buruz idazten dutenak. Literatura ere mundu bizigarria delako, ohiko mundua bezainbeste. Literaturaren mundua nagusitu zaio munduaren literaturari. (Fuente/Iturria: Elkar)

 

Literaturak umeei begiratu zienean (2006)

 

 

Autoitzulpengintza euskal haur eta gazte literaturan (2005)

Lan honen bidez literatur itzulpengintzaren arlo eta jarduera berezi bana aztertu nahi izan dugu. Arlo berezi hori haur eta gazte literatura da, euskal literaturaren barruan urte gutxitan dinamikotasun aparta erakutsi duen arloa. Jarduera berezia, berriz, autoitzulpena da, hau da, obra baten egileak berak egindako itzulpena. Euskal haur eta gazte literatura euskal literaturaren azpisistema gisa definitu izan dugu beste lan batzuetan; menpeko sistema gisa eratzeko baldintzak, ordea, 8Oko hamarkadan zehar hasi ziren itxuratzen, hau da, duela oso urte gutxi. Bestalde, autoitzulpengintza jarduera berezia dela diogu, gertatu ahal izateko baldintza jakin batzuk gertatu behar direlako. Lehenbizi, eskualde edo eremu elebidunetan sortu behar da, autoitzulpenaren egilea elebiduna izan behar da. Bigarrenik, literatur itzulpengintza ez baita jarduera naturala, itzultzeko prestakuntza edo dohain jakin batzuk izan behar ditu. Eta, hirugarrenik, bere lan propioa itzultzera bultzatzen duen egoera bat egon behar da tartean: dela bestelako itzultzaile faltagatik, dela idazlana beste hizkuntzan berridazteko gogoa, dela literatura horren egoera berezia… (Fuente/Iturria: http://www.azkuefundazioa.eus)

 

 

Gogoa lege (2005)

Xarmanta sendagile gaztea Marte inguruko Delta estazio espazialera bidali dute lan egitera. Han dagoela, langileen bizi-baldintza kaxkarrak ikustearekin batera, itxaropenaren ateak ustez zabalduko dizkion aurkikuntza harrigarri bat egingo du. Gogoa lege zientzia-fikzioko eleberri laburrak XXI. mendearen amaierako gertakizun ikaragarrien berri ematen digu. (Fuente/Iturria: Elkar)

 

90eko hamarkadako haur eta gazte literatura (2004)

Euskal HGL urte askotan zehar hurbiletik jarraitzearen, eta zatikako azterketa ugari egitearen ondorioz, gaiari era sistematiko eta oro hartuta heltzeko garaia dela iruditu zaigu. Aipatutako azterketetatik, orobat, geure gaur eguneko HGLren ibilbidea ikusi ahal izan dugu: 70eko urteetan nekez abiatuta eta 80ko hamarkadako bultzada instituzionalari esker indartuta, 90eko hamarkada jo ahal izan dugu euskal HGLren behin-betiko finkatzearena. Hori dela eta, hamarnakako mugaketek dituzten arriskuez jabetuta ere, muga horietako euskal HGL aztertu nahi izan dugu, sendotze gure ustez iraunkorraren klabeen bila. (Fuente/Iturria: Casa del Libro)

 

Semaforoko ipuina (2004)

Arratsaldeko bostak dira. Berandu egin da, eta maistrak ezin izan digu arratsalderoko ipuina kontatu. Ni amorratzen jarri naiz, ipuin horren zain egoten naizelako arratsaldero. Eta gaur ipuinik gabe geratu naiz. Ze ipuin izango da semaforokoa? (Fuente/Iturria: Casa del Libro)

 

Olioa urpean (1998)

Antonen familia, zorretatik ihes eginik, beste hiri batean bizi diren senideengana joaten da bizitzera. Etxeko baratzea ikusita, Antonen aitari diru etekinak eman ditzakeen nekazaritza intentsiborako asmo bat bururatzen zaio, baina azkenean gaizki ateratzen zaio. Egoera ekonomiko larria zuzentzeko bidea, ordea, Antonen proiektu bitxietatik etorriko da. Azken batean, liburu honetan, ikuspegi futurista batetik, erabat desberdinak diren bi bizimoduren arteko desoreka azaltzen da, umorea eta ironia baliatuz. (Fuente/Iturria: Casa del Libro)

 

Jaun agurgarria (1996)

Oskar bolada txar bat pasatzen ari da bere orainarteko bizitza laburrean, zergatik eta bere gurasoak banatzeko bidean daudelako. Irudimen mundua sekula baino gehiago piztu zaio oreka bila, nonbait, eta gertatu zaionaren berri idatziz ematea erabaki du. (Fuente: Agapea)

 

Urrutiko intxaurrak (1996)

Manu Lopez Gasenik Urrutiko intxaurrak ipuinean Balkobilkora eramaten gaitu berriro, Euskal Herrian dagoen toki urruna, Borroka Arroka nobela lekua, krisi industrialak jotako lurraldea. Eta krisi horretan banku bateko langilea arituko zaigu kontu kontari, kontu korronte eta ez hain korronte, atzerriko kontuak eta kontuen irekiera aipatzen. Sergio Segurola gaztearen istorioa kontatzen, hain zuzen. Tenislari ona dela eta, Sergio atzerrira joango da tenisean ikastera, bidaia asko egingo ditu eta gero eta ospetsuago, gero eta inportanteago bilakatuko da, harik eta ustegabeko bukaera iritsi arte.

Baina Sergioren historia aitzakia bat da, aitzakia bat gure gizarteari buruz, gazte prodigioei buruz edo pertsonen erabilerari buruz hitz egiteko. Aitzakia bat da haur eta gazte prodigio horiei lapurtutako haurtzaroaz eta gaztaroaz mintzatzeko.

Urrutiko intxaurrak kontuan, baina, ez da arazorik planteatzen, ezta gizartean ematen diren antzeko gertakarien irtenbidea proposatzen; Manu Lopez Gasenik idatzitako ipuinean historia bat kontatzen da, istorio entretenigarria, atsegina, irakurlearen interesa pizten duena, gainera. Bideratutako testuen errazkeria alde batera utzita, ipuin honetan gure gizartean hainbat neska-mutiko azkar, trebe eta apartekori gertatutako historia komentatzen da. Narratzaile bitxi baten bidez; bankuko bulegotik, distantziatik dena ikus eta azter dezakeen narratzaile hitz jariodunaren bidez. (Fuente/Iturria: Galtzagorri Elkartea)

 

Borroka Arroka (1991)

 

Hogei bat minutuz ibili ondoren, Borroka Arrokara iritsi ginen: zelai gorabeheratsu baten erdian altxatzen zen hamar bat metroko haitza, gailurra nahikoa laua zeukana. Haren inguruan norgehiagokak egiten ziren eskolako maila guztietako mutilen artean... [...] Mikel eta biok, bada, kontu handiz hurbildu ginen Borroka Arrokaren inguruko sasi batzuetara; bagenekien ordu hartan bilduta egongo zirela gure kurtsoko helduenak haren gailurrean. Helduenak ezezik, bihurrienak ere baziren, beti aritzen zirelako gutariko honi edo hari okerkeriaren bat egiten, irakasleekin eta auzoko jendearekin sartzen ez zirenean.  (Fuente/Iturria: Karrikiri)

 

Recursos

Recursos en línea

Ayerbe, Mikel. "Literatura meta" [Recurso en línea]. Kritiken hemeroteka. Dirección URL: <http://kritikak.armiarma.eus/?p=4475> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Artículo, publicado el 15 de febrero de 2009 en el periódico Berria, que ahonda en la obra Literaturak umeei begiratu zienean del escritor Manu López Gaseni.

 

"Los escritores Patxi Zubizarreta y Manu López hablaron en Polonia sobre literatura infantil y juvenil vasca" [Recurso en línea]. Euskalkultura. (15 diciembre 2011). Dirección URL: <http://www.euskalkultura.com/espanol/noticias/los-escritores-patxi-zubizarreta-y-manu-lopez-han-hablado-sobre-literatura-infantil-y-juvenil-vasca-en-polonia> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Artículo que recoge la noticia de la visita a Polonia de los escritores Patxi Zubizarreta y Manu López, y sobre las charlas ofrecidas sobre la literatura infantil y juvenil vasca y sus perspectivas de futuro.

 

"Jose Manuel López Gaseni" [Recurso en línea]. Nor da Nor. Dirección URL: <http://nordanor.eus/nor?id=55&h=es> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Página web de la base de datos Nor da Nor – Euskal Itzulpengitzaren datu-basea, en la que se puede consultar información sobre el trabajo de traducción realizado por el escritor Manu López Gaseni.

 

"López Gaseni, Manu" [Recurso en línea]. Auñamendi. Dirección URL: <http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/lopez-gaseni-manu/ar-96766/> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Artículo que recoge información sobre la trayectoria del escritor Manu López Gaseni.

 

"López Gaseni, Manu" [Recurso en línea]. Basque Literature. Dirección URL: <http://www.basqueliterature.com/es/Katalogoak/egileak/lopezgaseni> [Consulta: 19 de septiembre de 2017].
*Portal de la literatura vasca que recoge información sobre la biografía y trayectoria profesional del escritor Manu López Gaseni.

 

López, Manu. "La mierlita" [Recurso en línea]. Revista Babar. (01 mayo 2005). Dirección URL: <http://revistababar.com/wp/la-mierlita/> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Artículo escrito por el escritor Manu López sobre la obra de Antonio Rubio, La mierlita.

 

López, Manu. "Las sombras crecen al atardecer" [Recurso en línea]. Revista Babar. (01 mayo 2005). Dirección URL: <http://revistababar.com/wp/las-sombras-crecen-al-atardecer/> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Artículo escrito por el escritor Manu López sobre la obra de Henning Mankell, Las sombras crecen al atardecer.

 

"Manu Lopez Gaseni" [Recurso en línea]. Galtzagorri. Dirección URL: <http://www.galtzagorri.eus/castellano/escritores/manu-lopez-gaseni> [Consulta: 21 de septiembre de 2017].
*Página web oficial de la asociación de Literatura Infantil y Juvenil en lengua vasca Galtzagorri Elkartea en la que se puede consultar información sobre el escritor Manu López Gaseni.

 

Mercero, Imanol. "Alice Alizia bihurtu zenekoa" [Recurso en línea].  Berria. (28 junio 2015). Dirección URL: <http://www.berria.eus/paperekoa/2248/043/001/2015-06-28/alice_alizia_bihurtu_zenekoa.htm> [Consulta: 25 de septiembre de 2017].
*Artículo que recoge infomración sobre las diferentes traducciones en euskera de la obra de Lewis Carroll, entre ellas la realizada por el escritor Mnau López Gaseni en 2015.

 

N.G. "Aliziaren 150. urteurrena ospatzeko edizio berezia" [Recurso en línea]. Noticias de Álava. (02 julio 2015). Dirección URL: <http://www.noticiasdealava.com/2015/07/02/ocio-y-cultura/aliziaren-150-urteurrena-ospatzeko-edizio-berezia?random=937239> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Artículo sobre la traducción al euskera de la obra Alicia en el País de las Maravillas, de Lewis Carroll, realizada por el escritor vasco Manu López Gaseni.

 

Retozala, Iratxe. "Haur eta gazte literaturaz, galdera helduak egitean" [Recurso en línea]. Kritiken hemeroteka. Dirección URL: <http://kritikak.armiarma.eus/?p=1676> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Artículo, publicado el 29 de octubre de 2016 en el periódico Berria, que ahonda en la obra Literaturak umeei begiratu zienean del escritor Manu López Gaseni.

 

Rojo, Javier. "Haur literaturaz" [Recurso en línea]. Kritiken hemeroteka. Dirección URL: <http://kritikak.armiarma.eus/?p=1729> [Consulta: 20 de septiembre de 2017].
*Artículo, publicado el 27 de diciembre de 2006 en el periódico El Correo, que ahonda en la obra Literaturak umeei begiratu zienean del escritor Manu López Gaseni.

 

Bibliografía

 

La identidad en la literatura vasca contemporánea. Bern: Peter Lang, 2015.

Literatura infantil y juvenil vasca contemporánea. Vitoria-Gasteiz: Diputación Foral de Álava, Departamento de Cultura, Euskera y Deporte, 2011.

López Gaseni, Manu. Andoni eta Maddalenen komediak. Pamplona-Iruña: Pamiela, 1994.

López Gaseni, Manu. Borroka Arroka. Donostia-San Sebastián: Erein, 2001.

López Gaseni, Manu. Euskarara itzulitako haur eta gazte literatura: funtzioak, eraginak eta itzulpen-estrategiak. Leioa: Universidad del País Vasco, Servicio Editorial = Euskal Herriko Unibertsitatea, Argitalpen Zerbitzua, 2000.

López Gaseni, Manu. Gogoa lege. [S.l.]: SM, 2005.

López Gaseni, Manu. Gurasoak estu. Bilbo: Aizkorri, 2008.

López Gaseni, Manu. Iñaxioren kefir bereziak. Pamplona-Iruña: Pamiela, 1988.

López Gaseni, Manu. Jaun agurgarria. Pamplona-Iruña: Pamiela, 1993.

López Gaseni, Manu. Jokoz kanpo. [S.l.]: Elkar, 1987.

López Gaseni, Manu. Olioa urpean. Irun: Alberdaina, 1998.

López Gaseni, Manu. Semaforoko ipuina. Bilbo: Aizkorri, 2004.

López Gaseni, Manu. Urrutiko intxaurrak. Donostia-San Sebastián: Erein, 1996.

López Gaseni, José Manuel. Historia de la literatura vasca. Madrid: Acento, 2002.